Απόλυση: τι δικαιούστε σε αποζημίωση και προειδοποίηση

Η απόλυση είναι από τις πιο αγχωτικές στιγμές στην επαγγελματική ζωή, και συχνά συνοδεύεται από σύγχυση: τι δικαιούμαι, πόσο, πότε, και τι μπορώ να κάνω αν νομίζω ότι έγινε άδικα; Στην Ελλάδα η καταγγελία σύμβασης αορίστου χρόνου από τον εργοδότη υπόκειται σε συγκεκριμένους κανόνες: έγγραφη καταγγελία, καταβολή αποζημίωσης και, προαιρετικά, προειδοποίηση που μειώνει το ποσό. Σε αυτόν τον οδηγό εξηγούμε πώς υπολογίζεται η αποζημίωση, ποιες προθεσμίες τρέχουν και πότε αξίζει να αμφισβητήσετε την απόλυση.

Οι τρεις προϋποθέσεις μιας έγκυρης απόλυσης

Για να είναι έγκυρη η καταγγελία σύμβασης αορίστου χρόνου, ο εργοδότης πρέπει, κατά κανόνα, να τηρήσει σωρευτικά τα εξής:

1. Έγγραφη καταγγελία. Η απόλυση πρέπει να σας κοινοποιηθεί εγγράφως. Προφορική απόλυση ή «μην ξανάρθεις από αύριο» δεν αρκεί. Το έγγραφο δεν είναι υποχρεωτικό να αναφέρει λόγο.
2. Καταβολή της νόμιμης αποζημίωσης, ολόκληρης ή της πρώτης δόσης όταν επιτρέπεται τμηματική καταβολή.
3. Αναγγελία στο πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ εντός της νόμιμης προθεσμίας.

Αν λείπει κάποιο από αυτά, η απόλυση είναι κατά κανόνα άκυρη: νομικά θεωρείται ότι η σύμβαση συνεχίζεται και ο εργοδότης οφείλει μισθούς υπερημερίας, εκτός αν επανορθώσει.

Σημειώστε ότι ο εργαζόμενος που έχει συμπληρώσει λιγότερο από δώδεκα μήνες στον ίδιο εργοδότη μπορεί να απολυθεί χωρίς αποζημίωση, πάντα όμως με έγγραφη καταγγελία. Οι πρώτοι έξι μήνες θεωρούνται δοκιμαστική περίοδος.

Πώς υπολογίζεται η αποζημίωση απόλυσης

Η αποζημίωση εξαρτάται από τα έτη υπηρεσίας στον ίδιο εργοδότη και από τις τακτικές αποδοχές του τελευταίου μήνα, προσαυξημένες κατά το ένα έκτο για τα δώρα και το επίδομα αδείας. Η βασική κλίμακα, για απόλυση χωρίς προειδοποίηση, είναι η εξής:

• Από 1 έως 4 έτη: 2 μηνιαίοι μισθοί
• Από 4 έως 6 έτη: 3 μισθοί
• Από 6 έως 8 έτη: 4 μισθοί
• Από 8 έως 10 έτη: 5 μισθοί
• 10 έτη συμπληρωμένα: 6 μισθοί
• Για κάθε επιπλέον έτος μετά τα 10, ένας μισθός ακόμη, μέχρι τους 12 μισθούς στα 16 έτη υπηρεσίας.

Όσοι είχαν συμπληρώσει περισσότερα από 17 έτη στον ίδιο εργοδότη μέχρι τον Νοέμβριο του 2012 δικαιούνται, υπό προϋποθέσεις, πρόσθετη αποζημίωση με βάση το παλαιότερο καθεστώς. Από το 2022 δεν υπάρχει πλέον διάκριση μεταξύ υπαλλήλων και εργατοτεχνιτών ως προς την αποζημίωση — ισχύει ενιαία κλίμακα.

Ο μισθός που λαμβάνεται υπόψη είναι ο πραγματικά καταβαλλόμενος (μαζί με τακτικά επιδόματα, υπερωρίες που καταβάλλονται σταθερά, bonus που δίνονται παγίως), όχι μόνο ο βασικός. Αν σας πλήρωναν μέρος «μαύρα», το ποσό αυτό δύσκολα θα αποδειχθεί, γι' αυτό αξίζει να κρατάτε αποδείξεις.

Προειδοποίηση: πώς μειώνει την αποζημίωση

Ο εργοδότης μπορεί να σας προειδοποιήσει εγγράφως για την επερχόμενη απόλυση. Αν τηρήσει τον νόμιμο χρόνο προειδοποίησης, η αποζημίωση μειώνεται στο μισό. Οι χρόνοι προειδοποίησης είναι:

• Από 1 έως 2 έτη υπηρεσίας: 1 μήνας
• Από 2 έως 5 έτη: 2 μήνες
• Από 5 έως 10 έτη: 3 μήνες
• Πάνω από 10 έτη: 4 μήνες

Κατά τη διάρκεια της προειδοποίησης συνεχίζετε να εργάζεστε και να αμείβεστε κανονικά. Η σύμβαση λύνεται στο τέλος της προθεσμίας και τότε καταβάλλεται η μειωμένη αποζημίωση. Ένα παράδειγμα: εργαζόμενος με 7 έτη και μισθό 1.500 ευρώ (προσαυξημένο σε 1.750 ευρώ) δικαιούται χωρίς προειδοποίηση 4 × 1.750 = 7.000 ευρώ· με τρίμηνη προειδοποίηση, 3.500 ευρώ.

Πότε και πώς καταβάλλεται

Η αποζημίωση καταβάλλεται κατά την απόλυση. Όταν υπερβαίνει τους δύο μισθούς, ο εργοδότης μπορεί να καταβάλει τους πρώτους δύο μισθούς αμέσως και το υπόλοιπο σε διμηνιαίες δόσεις, καθεμία τουλάχιστον ίση με δύο μισθούς. Η αποζημίωση απόλυσης απαλλάσσεται από τον φόρο εισοδήματος μέχρι τα 60.000 ευρώ και φορολογείται αυτοτελώς με κλιμακωτούς συντελεστές για το υπερβάλλον.

Μαζί με την αποζημίωση οφείλονται και όλα τα δεδουλευμένα: μισθός μέχρι την ημέρα της απόλυσης, αναλογία δώρων Χριστουγέννων και Πάσχα, αναλογία επιδόματος αδείας και αποζημίωση για άδεια που δεν λάβατε.

Πότε η απόλυση είναι άκυρη ή καταχρηστική

Πέρα από την έλλειψη εγγράφου ή αποζημίωσης, η απόλυση μπορεί να προσβληθεί όταν:

• Γίνεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και για 18 μήνες μετά τον τοκετό, χωρίς σπουδαίο λόγο.
• Αφορά συνδικαλιστικό στέλεχος προστατευόμενο από τον νόμο ή γίνεται λόγω συνδικαλιστικής δράσης.
• Γίνεται ως αντίποινα επειδή ζητήσατε νόμιμα δικαιώματά σας, καταγγείλατε παραβίαση ή αρνηθήκατε παράνομη εντολή.
• Οφείλεται σε διάκριση λόγω φύλου, ηλικίας, εθνικότητας, θρησκείας, αναπηρίας, σεξουαλικού προσανατολισμού ή συνδικαλιστικής ιδιότητας.
• Είναι καταχρηστική: ασκείται για λόγους εκδίκησης ή με τρόπο που υπερβαίνει προφανώς τα όρια της καλής πίστης.

Στην περίπτωση άκυρης απόλυσης, ο εργαζόμενος μπορεί να ζητήσει είτε την αναγνώριση της ακυρότητας (και μισθούς υπερημερίας), είτε, εναλλακτικά, πρόσθετη αποζημίωση αντί της επαναπρόσληψης.

Οι προθεσμίες που δεν συγχωρούν

Αυτό είναι το σημείο όπου χάνονται τα περισσότερα δικαιώματα:

• Αγωγή για ακυρότητα της απόλυσης: μέσα σε τρεις μήνες από την κοινοποίησή της.
• Αγωγή για καταβολή ή συμπλήρωση αποζημίωσης: μέσα σε έξι μήνες από τότε που έγινε απαιτητή.
• Αξιώσεις για δεδουλευμένα: παραγράφονται σε πέντε χρόνια, αλλά όσο περνά ο χρόνος δυσκολεύει η απόδειξη.

Οι προθεσμίες αυτές είναι αποσβεστικές: αν περάσουν, το δικαίωμα χάνεται οριστικά, ανεξάρτητα από το πόσο δίκαιη είναι η υπόθεσή σας.

Τι να κάνετε την ημέρα της απόλυσης

1. Ζητήστε το έγγραφο της καταγγελίας και κρατήστε αντίγραφο. Μην αρνηθείτε να το παραλάβετε — υπογράφετε μόνο ότι το παραλάβατε, όχι ότι συμφωνείτε.
2. Μην υπογράψετε δήλωση ότι «ουδεμία αξίωση έχετε» ή απόδειξη εξόφλησης για ποσά που δεν λάβατε. Αν πιέζεστε, γράψτε «με επιφύλαξη παντός δικαιώματος».
3. Ελέγξτε το ποσό της αποζημίωσης με έναν δικηγόρο ή λογιστή, με βάση την κλίμακα παραπάνω.
4. Συγκεντρώστε αποδείξεις: σύμβαση, αποδείξεις πληρωμής, μηνύματα, ωράρια, μάρτυρες.
5. Εγγραφείτε στη ΔΥΠΑ (πρώην ΟΑΕΔ) μέσα στην προθεσμία για το επίδομα ανεργίας.

Συχνές ερωτήσεις

Δικαιούμαι αποζημίωση αν παραιτηθώ;

Κατά κανόνα όχι. Εξαίρεση αποτελεί η «καταγγελία με υπαιτιότητα του εργοδότη»: αν ο εργοδότης σάς μεταβάλει μονομερώς τους όρους εργασίας σε βάρος σας (π.χ. μείωση μισθού, αλλαγή τόπου ή θέσης) και εσείς αντιδράσετε έγκαιρα, η μεταβολή μπορεί να θεωρηθεί απόλυση και να δικαιούστε αποζημίωση.

Τι γίνεται με τη σύμβαση ορισμένου χρόνου;

Η σύμβαση ορισμένου χρόνου λήγει αυτόματα στον συμφωνημένο χρόνο, χωρίς αποζημίωση. Αν ο εργοδότης την καταγγείλει πρόωρα χωρίς σπουδαίο λόγο, οφείλει τους μισθούς μέχρι τη συμφωνημένη λήξη.

Μπορεί να με απολύσουν ενώ είμαι σε αναρρωτική άδεια;

Η ασθένεια από μόνη της δεν εμποδίζει την απόλυση, αρκεί να τηρηθούν οι προϋποθέσεις. Η μακροχρόνια απουσία λόγω ασθένειας θεωρείται λύση της σύμβασης από τον εργαζόμενο μόνο αν υπερβαίνει τα όρια που ορίζει ο νόμος ανάλογα με τα έτη υπηρεσίας. Απόλυση επειδή αρρωστήσατε μπορεί να κριθεί καταχρηστική.

Αν δεν έχω υπογράψει σύμβαση, έχω δικαιώματα;

Ναι. Η σύμβαση εργασίας μπορεί να αποδειχθεί με κάθε μέσο (αναγγελία στο ΕΡΓΑΝΗ, αποδείξεις, μάρτυρες). Η έλλειψη εγγράφου είναι πρόβλημα του εργοδότη, όχι δικό σας.

Πόσο κοστίζει να διεκδικήσω δικαστικά;

Οι εργατικές διαφορές έχουν μειωμένα δικαστικά έξοδα και συχνά ο δικηγόρος αμείβεται με ποσοστό επί του αποτελέσματος. Πολλές υποθέσεις κλείνουν με εξώδικο συμβιβασμό μετά μια εξώδικη δήλωση από δικηγόρο.

Πότε να μιλήσετε με δικηγόρο

Αν η αποζημίωση που σας προσφέρθηκε δεν ταιριάζει με την κλίμακα, αν η απόλυση έγινε προφορικά, κατά την εγκυμοσύνη ή μετά από διαμαρτυρία σας, ή αν σας ζητούν να υπογράψετε «ουδεμία αξίωση», μιλήστε με δικηγόρο εργατικού δικαίου πριν περάσει το τρίμηνο. Στο Aboutlaw μπορείτε να βρείτε δικηγόρο εργατικού δικαίου στην πόλη σας και να του περιγράψετε την περίπτωσή σας απευθείας από το προφίλ του.