Μήνυση: πώς γίνεται, προθεσμίες και κόστος

Σας εξύβρισαν, σας χτύπησαν, σας εξαπάτησαν ή κάποιος διαδίδει ψέματα για εσάς. Η μήνυση είναι ο τρόπος να ζητήσετε από την Πολιτεία να ερευνήσει και να τιμωρήσει μια αξιόποινη πράξη. Η διαδικασία όμως έχει κανόνες που πολλοί αγνοούν: για ορισμένα αδικήματα υπάρχει προθεσμία μόλις τριών μηνών, συνήθως απαιτείται παράβολο και μια βιαστική ή αβάσιμη μήνυση μπορεί να στραφεί εναντίον σας. Σε αυτόν τον οδηγό εξηγούμε πώς γίνεται μια μήνυση, πού την υποβάλλετε, πόσο κοστίζει και τι ακολουθεί.

Μήνυση ή έγκληση; Η διάκριση που μετράει

Στην καθημερινή γλώσσα λέμε «μήνυση» για κάθε καταγγελία στην αστυνομία ή στον εισαγγελέα. Νομικά όμως υπάρχει μια σημαντική διάκριση:

• Αυτεπάγγελτα διωκόμενα εγκλήματα. Είναι τα σοβαρότερα, όπως η ληστεία, η βαριά σωματική βλάβη ή η ενδοοικογενειακή βία. Οι αρχές τα διώκουν μόλις τα μάθουν, με οποιονδήποτε τρόπο. Η αναφορά τους λέγεται μήνυση, μπορεί να γίνει από οποιονδήποτε και δεν υπάρχει ειδική προθεσμία, πέρα από την παραγραφή του εγκλήματος.
• Κατ' έγκληση διωκόμενα εγκλήματα. Είναι ελαφρύτερα αδικήματα που διώκονται μόνο αν το ζητήσει ο παθών, όπως η εξύβριση, η δυσφήμηση, η απλή σωματική βλάβη και η φθορά ξένης ιδιοκτησίας. Η αίτηση λέγεται έγκληση, την υποβάλλει μόνο ο παθών (ή ο νόμιμος αντιπρόσωπός του) και πρέπει να γίνει μέσα σε τρεις μήνες από τη μέρα που έμαθε για την πράξη και για τον δράστη.

Αν περάσει το τρίμηνο, το δικαίωμα έγκλησης χάνεται οριστικά, όσο σοβαρή κι αν ήταν η προσβολή. Αυτό είναι το πιο συχνό λάθος στις υποθέσεις εξύβρισης και δυσφήμησης, ιδίως στο διαδίκτυο.

Πού υποβάλλεται η μήνυση

Μπορείτε να υποβάλετε μήνυση ή έγκληση:

• σε οποιοδήποτε αστυνομικό τμήμα, ή
• στη γραμματεία της Εισαγγελίας Πρωτοδικών, συνήθως της περιοχής όπου έγινε η πράξη.

Μπορεί να γίνει γραπτά, με υπογεγραμμένο κείμενο, ή προφορικά, οπότε συντάσσεται έκθεση. Χρειάζεστε την αστυνομική σας ταυτότητα. Μπορεί επίσης να υποβληθεί μέσω πληρεξουσίου δικηγόρου με ειδική εξουσιοδότηση. Για εγκλήματα στο διαδίκτυο (απάτες, εκβιασμούς, παραβίαση λογαριασμών) αρμόδια είναι και η Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος.

Σε άμεσο κίνδυνο δεν χρειάζεται καμία διαδικασία: καλέστε αμέσως το 100.

Τι πρέπει να περιέχει μια καλή μήνυση

1. Τα στοιχεία σας και, αν τα γνωρίζετε, τα στοιχεία του δράστη. Μήνυση μπορεί να γίνει και κατ' αγνώστων, οπότε η αστυνομία προσπαθεί να εντοπίσει τον δράστη.
2. Τα πραγματικά περιστατικά, με χρονολογική σειρά: τι έγινε, πότε, πού, πώς. Γράψτε συγκεκριμένα και νηφάλια, χωρίς υπερβολές.
3. Τα αποδεικτικά στοιχεία: φωτογραφίες, screenshots με ημερομηνία και διεύθυνση (URL), ιατρικές βεβαιώσεις, τιμολόγια ζημιών, συνομιλίες.
4. Τους μάρτυρες, με ονόματα και στοιχεία επικοινωνίας.
5. Το αίτημα να ασκηθεί ποινική δίωξη και, αν θέλετε, τη δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής (βλ. παρακάτω).

Πόσο κοστίζει μια μήνυση

• Παράβολο. Για την υποβολή έγκλησης απαιτείται κατά κανόνα παράβολο υπέρ του Δημοσίου (σήμερα 100 ευρώ), το οποίο εκδίδεται ηλεκτρονικά. Ο νόμος προβλέπει εξαιρέσεις, για παράδειγμα για εγκλήματα ενδοοικογενειακής βίας και κατά της γενετήσιας ελευθερίας. Επιβεβαιώστε το ποσό και τις εξαιρέσεις πριν την υποβολή, γιατί αλλάζουν.
• Δήλωση πολιτικής αγωγής. Αν δηλώσετε παράσταση πολιτικής αγωγής, μπορεί να απαιτηθεί επιπλέον παράβολο.
• Αμοιβή δικηγόρου, αν αναθέσετε τη σύνταξη της μήνυσης ή την εκπροσώπησή σας στη δίκη. Συμφωνείται ελεύθερα. Δείτε τον οδηγό μας για το πόσο κοστίζει ένας δικηγόρος.

Πολιτική αγωγή: τι μπορείτε να διεκδικήσετε

Ο παθών μπορεί να δηλώσει ότι παρίσταται ως πολιτικώς ενάγων, ώστε να συμμετέχει ενεργά στην ποινική δίκη: να προτείνει μάρτυρες, να υποβάλλει ερωτήσεις, να έχει πρόσβαση στη δικογραφία. Στο ποινικό δικαστήριο η πολιτική αγωγή αφορά πλέον κυρίως την υποστήριξη της κατηγορίας. Η πλήρης αποζημίωση για υλικές ζημιές και η χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη διεκδικούνται κατά κανόνα με αγωγή στα πολιτικά δικαστήρια, παράλληλα ή μετά την ποινική διαδικασία.

Τι ακολουθεί μετά τη μήνυση

1. Προκαταρκτική εξέταση. Ο εισαγγελέας, συνήθως μέσω της αστυνομίας, συλλέγει στοιχεία, καλεί μάρτυρες και τον καταγγελλόμενο για εξηγήσεις.
2. Απόφαση του εισαγγελέα. Αν κρίνει ότι υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις, ασκεί ποινική δίωξη και η υπόθεση προχωρά σε δίκη ή σε ανάκριση για τα κακουργήματα. Αν όχι, θέτει τη μήνυση στο αρχείο.
3. Αν η μήνυση αρχειοθετηθεί, ο εγκαλών που έχει δηλώσει πολιτική αγωγή μπορεί να ασκήσει προσφυγή στον Εισαγγελέα Εφετών, σε σύντομη προθεσμία από την ενημέρωσή του.
4. Δίκη. Ο κατηγορούμενος δικάζεται και εσείς καταθέτετε ως μάρτυρας, με τον δικηγόρο σας αν έχετε πολιτική αγωγή.

Η διάρκεια ποικίλλει πολύ: από μερικούς μήνες για απλά πλημμελήματα μέχρι αρκετά χρόνια για σύνθετες υποθέσεις.

Προσοχή: ψευδής καταμήνυση και ανάκληση

• Ψευδής καταμήνυση. Όποιος καταγγέλλει εν γνώσει του ψευδή γεγονότα διαπράττει ο ίδιος έγκλημα. Μια μήνυση «για πίεση» ή «για αντίποινα» μπορεί να γυρίσει εναντίον σας. Γράψτε μόνο όσα ξέρετε και μπορείτε να στηρίξετε.
• Ανάκληση έγκλησης. Στα κατ' έγκληση εγκλήματα ο εγκαλών μπορεί κατά κανόνα να ανακαλέσει την έγκληση, π.χ. μετά από συμβιβασμό, με αποτέλεσμα να παύσει οριστικά η δίωξη. Στα αυτεπάγγελτα αυτό δεν είναι δυνατό: η διαδικασία συνεχίζεται ανεξάρτητα από τη βούληση του παθόντος.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια είναι η προθεσμία για να κάνω μήνυση;

Για τα κατ' έγκληση εγκλήματα, όπως η εξύβριση, η δυσφήμηση και η απλή σωματική βλάβη, τρεις μήνες από τη μέρα που μάθατε την πράξη και τον δράστη. Για τα αυτεπάγγελτα δεν υπάρχει ειδική προθεσμία, πέρα από την παραγραφή του εγκλήματος, αλλά όσο νωρίτερα καταγγείλετε τόσο καλύτερα διασώζονται τα στοιχεία.

Μπορώ να κάνω μήνυση χωρίς δικηγόρο;

Ναι. Μπορείτε να υποβάλετε μήνυση ή έγκληση μόνοι σας στην αστυνομία ή στην εισαγγελία. Ένας δικηγόρος όμως θα τη διατυπώσει σωστά νομικά, θα επιλέξει τα κατάλληλα αδικήματα και θα σας εκπροσωπήσει στη συνέχεια της διαδικασίας.

Πόσο κοστίζει μια μήνυση;

Το βασικό κόστος είναι το παράβολο για την έγκληση (σήμερα κατά κανόνα 100 ευρώ, με εξαιρέσεις) και, αν το επιλέξετε, η αμοιβή δικηγόρου. Για την πολιτική αγωγή μπορεί να απαιτηθεί επιπλέον παράβολο.

Μπορώ να κάνω μήνυση για κάτι που γράφτηκε στο Facebook;

Ναι. Η εξύβριση και η δυσφήμηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διώκονται όπως και εκτός διαδικτύου. Κρατήστε άμεσα screenshots με ημερομηνία, όνομα λογαριασμού και URL, γιατί οι αναρτήσεις διαγράφονται εύκολα, και προσέξτε το τρίμηνο.

Μπορώ να αποσύρω μια μήνυση;

Στα κατ' έγκληση εγκλήματα, κατά κανόνα ναι, με ανάκληση της έγκλησης. Στα αυτεπάγγελτα όχι: η δίωξη συνεχίζεται ανεξάρτητα από τη θέληση του παθόντος.

Πότε να μιλήσετε με δικηγόρο

Αν η υπόθεση είναι σοβαρή, αν η προθεσμία του τριμήνου πλησιάζει ή αν θέλετε να διεκδικήσετε αποζημίωση, ένας δικηγόρος ποινικού δικαίου θα σας πει αν υπάρχει αξιόποινη πράξη, θα συντάξει τη μήνυση και θα σας εκπροσωπήσει σε όλη τη διαδικασία. Αν εσείς κατηγορηθήκατε, μιλήστε με δικηγόρο πριν δώσετε εξηγήσεις. Στο Aboutlaw μπορείτε να βρείτε δικηγόρο ποινικού δικαίου και να κλείσετε ραντεβού online ή με βιντεοκλήση.