Ποινικό μητρώο: πότε και πώς «καθαρίζει»

Μια παλιά καταδίκη — ακόμη και για κάτι μικρό — μπορεί να εμφανίζεται χρόνια μετά σε ένα αντίγραφο ποινικού μητρώου και να κοστίσει μια θέση εργασίας, μια άδεια ή έναν διαγωνισμό. Πολλοί δεν ξέρουν ότι υπάρχουν διαφορετικά είδη αντιγράφων, ότι οι καταχωρίσεις διαγράφονται μετά από ορισμένο χρόνο και ότι δεν δικαιούται ο κάθε εργοδότης να δει τα πάντα. Σε αυτόν τον οδηγό εξηγούμε τι γράφει το ποινικό μητρώο, ποιος το βλέπει, πότε «καθαρίζει» και τι μπορείτε να κάνετε για να επισπεύσετε τη διαδικασία.

Τι είναι το ποινικό μητρώο

Το ποινικό μητρώο είναι η επίσημη καταγραφή των αμετάκλητων καταδικαστικών αποφάσεων των ποινικών δικαστηρίων για κάθε πρόσωπο. Τηρείται ηλεκτρονικά από το Υπουργείο Δικαιοσύνης, με βάση τον τόπο γέννησης. Καταχωρίζονται οι καταδίκες για κακουργήματα και πλημμελήματα, καθώς και ορισμένα μέτρα ασφαλείας· δεν καταχωρίζονται οι αθωώσεις, οι υποθέσεις που αρχειοθετήθηκαν, οι εκκρεμείς κατηγορίες, ούτε τα πταίσματα (τα οποία άλλωστε έχουν καταργηθεί ως κατηγορία).

Κάθε καταδίκη καταχωρίζεται σε ένα δελτίο ποινικού μητρώου, που περιλαμβάνει το αδίκημα, την ποινή, το δικαστήριο, την ημερομηνία και τυχόν αναστολή ή μετατροπή.

Τα δύο είδη αντιγράφων

Εδώ βρίσκεται το κλειδί για τους περισσότερους:

• Αντίγραφο γενικής χρήσης. Είναι αυτό που ζητούν ιδιώτες εργοδότες, υπηρεσίες για άδειες, τράπεζες κ.λπ. Εμφανίζει λιγότερες καταχωρίσεις: δεν περιλαμβάνει καταδίκες των οποίων η ποινή έχει ανασταλεί και η αναστολή δεν ανακλήθηκε, μικρότερες ποινές που «έσβησαν» με την πάροδο του χρόνου και ορισμένες άλλες περιπτώσεις που ορίζει ο νόμος.
• Αντίγραφο δικαστικής χρήσης. Εμφανίζει το σύνολο των καταχωρίσεων που δεν έχουν διαγραφεί. Εκδίδεται μόνο για δικαστικές αρχές, εισαγγελίες, ορισμένες δημόσιες υπηρεσίες (π.χ. για διορισμό στο Δημόσιο, άδειες οπλοφορίας, ιθαγένεια) και για συγκεκριμένα επαγγέλματα που ορίζει ο νόμος.

Άρα το πρώτο που πρέπει να ξέρετε είναι ποιο αντίγραφο ζητά αυτός που σας το ζητά. Ένας ιδιώτης εργοδότης δικαιούται, κατά κανόνα, μόνο γενικής χρήσης — και μάλιστα μόνο εφόσον υπάρχει νόμιμος λόγος που σχετίζεται με τη θέση.

Πώς εκδίδεται

Το αντίγραφο ποινικού μητρώου εκδίδεται ηλεκτρονικά μέσω gov.gr με κωδικούς TaxisNet, συνήθως μέσα σε λίγα λεπτά ή ημέρες, ή από την Εισαγγελία Πρωτοδικών του τόπου γέννησης. Μόνο ο ίδιος ο ενδιαφερόμενος (ή ο δικηγόρος του) μπορεί να ζητήσει αντίγραφο για τον εαυτό του — ένας εργοδότης δεν μπορεί να το «τραβήξει» μόνος του. Το αντίγραφο ισχύει για τρεις μήνες από την έκδοσή του.

Πότε «καθαρίζει»: η διαγραφή των δελτίων

Οι καταχωρίσεις δεν είναι ισόβιες. Ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας προβλέπει ότι τα δελτία διαγράφονται (καταστρέφονται) μετά την πάροδο ορισμένου χρόνου από την έκτιση ή την παραγραφή της ποινής. Σε γενικές γραμμές:

• Για χρηματικές ποινές και φυλάκιση μικρής διάρκειας (έως ένα έτος), η διαγραφή γίνεται μετά από πέντε έτη από την έκτιση ή την παραγραφή της ποινής.
• Για μεγαλύτερες ποινές φυλάκισης και για κάθειρξη, μετά από δέκα έτη.
• Τα δελτία διαγράφονται επίσης όταν ο καταδικασμένος πεθάνει ή συμπληρώσει ορισμένη ηλικία, όταν η καταδίκη ακυρωθεί με επανάληψη της διαδικασίας, ή όταν χορηγηθεί χάρη με άρση των συνεπειών.

Η ακριβής διάρκεια εξαρτάται από το είδος και το ύψος της ποινής, από το αν υπήρξε αναστολή και από το αν μεσολάβησε νέα καταδίκη, η οποία «παγώνει» τους χρόνους. Ο δικηγόρος σας μπορεί να υπολογίσει για τη δική σας περίπτωση πότε παύει να εμφανίζεται κάθε καταχώριση.

Σημαντικό: οι καταδίκες με αναστολή που δεν ανακλήθηκε, μετά την πάροδο του χρόνου δοκιμασίας, θεωρείται ότι δεν γράφτηκαν ποτέ. Είναι ο πιο συνηθισμένος λόγος που μια παλιά υπόθεση δεν εμφανίζεται πλέον στο γενικής χρήσης.

Μπορώ να επισπεύσω τη διαγραφή;

Η διαγραφή γίνεται αυτεπάγγελτα όταν συμπληρωθούν οι προϋποθέσεις, αλλά στην πράξη συμβαίνει να παραμένουν καταχωρίσεις που θα έπρεπε να έχουν φύγει. Σε αυτή την περίπτωση υποβάλλεται αίτηση στον Εισαγγελέα Πρωτοδικών για διαγραφή, με τα στοιχεία της καταδίκης και την απόδειξη έκτισης. Εναλλακτικά, για σοβαρότερες καταδίκες υπάρχει ο θεσμός της δικαστικής αποκατάστασης: ο καταδικασμένος που εξέτισε την ποινή και έζησε έντιμα για ορισμένο διάστημα ζητά από το δικαστήριο να αρθούν οι συνέπειες της καταδίκης.

Ποινικό μητρώο και εργασία

Ο εργοδότης μπορεί να ζητήσει αντίγραφο ποινικού μητρώου μόνο όταν αυτό δικαιολογείται από τη φύση της θέσης (π.χ. εργασία με ανηλίκους, διαχείριση χρημάτων, ασφάλεια) ή το απαιτεί ο νόμος. Η συστηματική συλλογή ποινικών μητρώων από όλους τους υποψηφίους χωρίς λόγο προσκρούει στη νομοθεσία για τα προσωπικά δεδομένα: τα δεδομένα ποινικών καταδικών είναι ειδικής κατηγορίας και η επεξεργασία τους απαιτεί νομική βάση.

Για ορισμένα επαγγέλματα (δημόσιοι υπάλληλοι, δικηγόροι, εκπαιδευτικοί, ιδιωτικοί υπάλληλοι ασφαλείας, οδηγοί ταξί κ.ά.) ο νόμος ορίζει ρητά ποιες καταδίκες αποτελούν κώλυμα διορισμού ή αδειοδότησης — και εκεί ζητείται συνήθως αντίγραφο δικαστικής χρήσης.

Συχνές ερωτήσεις

Μια υπόθεση που αρχειοθετήθηκε ή αθωώθηκα εμφανίζεται;

Όχι. Στο ποινικό μητρώο καταχωρίζονται μόνο αμετάκλητες καταδίκες. Αθωώσεις, παύσεις δίωξης, αρχειοθετήσεις και εκκρεμείς υποθέσεις δεν εμφανίζονται.

Μια καταδίκη με αναστολή φαίνεται στο αντίγραφο γενικής χρήσης;

Κατά κανόνα όχι, εφόσον η αναστολή δεν ανακλήθηκε. Μετά την επιτυχή πάροδο του χρόνου αναστολής, η καταδίκη θεωρείται ότι δεν γράφτηκε. Στο αντίγραφο δικαστικής χρήσης μπορεί να εμφανίζεται μέχρι τη διαγραφή του δελτίου.

Μια χρηματική ποινή για παράβαση του ΚΟΚ γράφεται;

Τα διοικητικά πρόστιμα (κλήσεις) δεν είναι ποινικές καταδίκες και δεν καταχωρίζονται. Αν όμως η παράβαση εκδικάστηκε από ποινικό δικαστήριο και επιβλήθηκε ποινή (π.χ. για οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ), τότε καταχωρίζεται και διαγράφεται με τους κανόνες των χρηματικών ποινών.

Μπορεί ο εργοδότης μου να ζητήσει το ποινικό μου μητρώο ανά πάσα στιγμή;

Όχι χωρίς λόγο. Πρέπει να δικαιολογείται από τη θέση ή να προβλέπεται από τον νόμο. Σε κάθε περίπτωση, το αντίγραφο το ζητάτε και το προσκομίζετε εσείς· ο εργοδότης δεν έχει απευθείας πρόσβαση.

Πόσο κοστίζει το αντίγραφο;

Η έκδοση μέσω gov.gr είναι δωρεάν. Για την αίτηση διαγραφής ή τη δικαστική αποκατάσταση υπάρχουν μικρά παράβολα και η αμοιβή του δικηγόρου.

Πότε χρειάζεστε δικηγόρο

Αν ένα αντίγραφο εμφανίζει καταχώριση που θεωρείτε ότι έπρεπε να έχει διαγραφεί, αν σας ζητούν ποινικό μητρώο χωρίς λόγο, ή αν μια παλιά καταδίκη σας εμποδίζει από διορισμό ή άδεια, ένας δικηγόρος ποινικού δικαίου θα ελέγξει τους χρόνους, θα υποβάλει την αίτηση διαγραφής ή αποκατάστασης και θα σας πει τι πραγματικά δικαιούται να δει ο κάθε φορέας. Στο Aboutlaw μπορείτε να βρείτε δικηγόρο ποινικού δικαίου και να του περιγράψετε την περίπτωσή σας εμπιστευτικά από το προφίλ του.