Διατροφή τέκνων: πώς υπολογίζεται στην πράξη

«Πόση διατροφή πρέπει να δίνω;» και «πόση διατροφή δικαιούται το παιδί μου;» είναι από τις πιο συχνές ερωτήσεις μετά έναν χωρισμό. Η απάντηση δεν είναι ένα ποσοστό ή ένας πίνακας: ο νόμος ορίζει κριτήρια, και το ποσό προκύπτει από τις ανάγκες του παιδιού και τις δυνατότητες των δύο γονέων. Σε αυτόν τον οδηγό εξηγούμε πώς γίνεται ο υπολογισμός στην πράξη, ποια έξοδα μετρούν, πώς αποδεικνύονται τα εισοδήματα, τι γίνεται όταν αλλάζουν οι συνθήκες και τι συμβαίνει αν η διατροφή δεν καταβάλλεται.

Ποιος οφείλει διατροφή και σε ποιον

Και οι δύο γονείς έχουν υποχρέωση να συντηρούν τα ανήλικα παιδιά τους, ανάλογα με τις δυνάμεις τους. Μετά τον χωρισμό, ο γονέας με τον οποίο μένει το παιδί καλύπτει μεγάλο μέρος των αναγκών «σε είδος» (στέγη, φαγητό, καθημερινή φροντίδα), ενώ ο άλλος γονέας συμβάλλει κυρίως σε χρήμα. Η διατροφή ανήκει στο παιδί και την εισπράττει για λογαριασμό του ο γονέας που το φροντίζει.

Η υποχρέωση δεν σταματά αυτόματα στα 18. Το ενήλικο παιδί δικαιούται διατροφή όσο δεν μπορεί να συντηρηθεί μόνο του, ιδίως όσο σπουδάζει και οι σπουδές του προχωρούν κανονικά.

Τα δύο μεγέθη του υπολογισμού

Η διατροφή προσδιορίζεται με βάση δύο μεγέθη:

1. Τις ανάγκες του παιδιού, όπως προκύπτουν από τις συνθήκες ζωής του. Ο νόμος μιλά για «εύλογη διατροφή», που περιλαμβάνει όλα όσα χρειάζεται για τη ζωή, την ανατροφή και την εκπαίδευσή του, στο επίπεδο ζωής που είχε ή που αντιστοιχεί στην κοινωνική και οικονομική κατάσταση των γονέων.
2. Τις οικονομικές δυνάμεις κάθε γονέα: εισοδήματα από κάθε πηγή, περιουσία που μπορεί να αποδώσει εισόδημα, αλλά και η δυνατότητα εργασίας (ένας γονέας δεν απαλλάσσεται επειδή επέλεξε να μην εργάζεται).

Το δικαστήριο υπολογίζει πρώτα το συνολικό μηνιαίο κόστος του παιδιού και έπειτα το επιμερίζει στους γονείς ανάλογα με τα εισοδήματά τους, αφαιρώντας από το μερίδιο του γονέα που μένει με το παιδί όσα προσφέρει σε είδος.

Ποια έξοδα μετρούν

Στις ανάγκες του παιδιού περιλαμβάνονται, ενδεικτικά:

• Αναλογία ενοικίου ή δόσης στέγης και λογαριασμών (ρεύμα, νερό, θέρμανση, internet).
• Διατροφή, ένδυση, υπόδηση, είδη υγιεινής.
• Σχολικά έξοδα: δίδακτρα αν φοιτά σε ιδιωτικό σχολείο, φροντιστήρια, ξένες γλώσσες, βιβλία, εκδρομές.
• Ιατρικά και φαρμακευτικά έξοδα, οδοντίατρος, ψυχολόγος, θεραπείες.
• Αθλητισμός, μουσική, δραστηριότητες.
• Ψυχαγωγία, διακοπές, κινητό.
• Μετακινήσεις.

Τα έκτακτα και μεγάλα έξοδα (π.χ. ορθοδοντικά, χειρουργείο, εκπαιδευτικά ταξίδια) συνήθως ρυθμίζονται ξεχωριστά: είτε προβλέπεται ότι επιμερίζονται κατά ποσοστό, είτε αποφασίζονται από κοινού όταν προκύψουν.

Πώς αποδεικνύονται τα εισοδήματα

Η βάση είναι τα εκκαθαριστικά και οι φορολογικές δηλώσεις (Ε1, Ε3, Ε9) των τελευταίων ετών. Όταν ο ένας γονέας δηλώνει χαμηλό εισόδημα αλλά ζει πολύ διαφορετικά, το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη και άλλες ενδείξεις: κινήσεις λογαριασμών, ακίνητα, οχήματα, ταξίδια, τον τρόπο ζωής γενικά. Μπορούν να ζητηθούν βεβαιώσεις αποδοχών, μισθωτήρια, στοιχεία εταιρειών και να εξεταστούν μάρτυρες. Αποκρύψεις ή «συμβολικοί» μισθοί σε δική σας επιχείρηση σπάνια πείθουν.

Μετρά και η περιουσία: ένας γονέας με ακίνητα που θα μπορούσαν να μισθωθούν δεν μπορεί να επικαλεστεί μόνο τον μισθό του.

Ένα παράδειγμα για να γίνει κατανοητό

Έστω ότι το δικαστήριο εκτιμά ότι οι μηνιαίες ανάγκες ενός παιδιού 10 ετών ανέρχονται σε 700 ευρώ. Ο πατέρας έχει καθαρό μηνιαίο εισόδημα 2.000 ευρώ και η μητέρα 1.000 ευρώ, άρα η αναλογία των δυνάμεων είναι περίπου 2 προς 1. Ο πατέρας θα έπρεπε να καλύψει περίπου τα δύο τρίτα (περίπου 465 ευρώ) και η μητέρα το ένα τρίτο (περίπου 235 ευρώ). Αν το παιδί μένει με τη μητέρα, εκείνη καλύπτει το μερίδιό της με τη στέγη και τη φροντίδα, και ο πατέρας καταβάλλει σε χρήμα περίπου 450 ευρώ τον μήνα.

Τα νούμερα είναι καθαρά ενδεικτικά. Κάθε δικαστήριο σταθμίζει διαφορετικά, και δεν υπάρχει επίσημος «πίνακας διατροφής» στην Ελλάδα.

Πώς ορίζεται: συμφωνία ή δικαστήριο

Ο πιο απλός δρόμος είναι η συμφωνία των γονέων, που περιλαμβάνεται στο συναινετικό διαζύγιο ή σε ξεχωριστή συμβολαιογραφική πράξη και αποτελεί εκτελεστό τίτλο. Όταν δεν υπάρχει συμφωνία, ο γονέας που φροντίζει το παιδί ασκεί αγωγή διατροφής. Επειδή η διατροφή είναι επείγουσα, μπορούν να ζητηθούν και ασφαλιστικά μέτρα για προσωρινή επιδίκαση μέχρι την απόφαση.

Η διατροφή που επιδικάζει το δικαστήριο ορίζεται συνήθως για δύο χρόνια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μετά σταματά — απλώς μετά τη διετία μπορεί να επανεξεταστεί. Προσοχή: διατροφή για το παρελθόν δεν επιδικάζεται, παρά μόνο από την επίδοση της αγωγής και μετά (ή από την όχληση). Γι' αυτό δεν αξίζει να περιμένετε.

Όταν αλλάζουν οι συνθήκες

Η διατροφή δεν είναι «κλειδωμένη». Μπορεί να ζητηθεί αύξηση ή μείωση αν μεταβληθούν ουσιωδώς οι συνθήκες στις οποίες στηρίχθηκε:

• Αύξηση ή μείωση των εισοδημάτων ενός γονέα (απόλυση, νέα θέση, συνταξιοδότηση).
• Μεταβολή των αναγκών του παιδιού (νέα βαθμίδα εκπαίδευσης, θέματα υγείας, σπουδές).
• Αλλαγή του τρόπου διαμονής (π.χ. εναλλασσόμενη διαμονή).
• Γέννηση άλλων παιδιών που και αυτά δικαιούνται διατροφή.

Η αλλαγή δεν γίνεται μονομερώς. Μέχρι να υπάρξει νέα συμφωνία ή απόφαση, ισχύει και οφείλεται το ποσό που έχει οριστεί.

Αν η διατροφή δεν καταβάλλεται

Η μη καταβολή διατροφής έχει και αστικές και ποινικές συνέπειες:

• Αναγκαστική εκτέλεση: με την απόφαση ή τη συμβολαιογραφική πράξη μπορεί να γίνει κατάσχεση μισθού (σε ποσοστό που επιτρέπει ο νόμος), τραπεζικών λογαριασμών ή άλλων περιουσιακών στοιχείων.
• Ποινική δίωξη: η κακόβουλη παραβίαση της υποχρέωσης διατροφής είναι αδίκημα και διώκεται με έγκληση του δικαιούχου.
• Οι ληξιπρόθεσμες δόσεις διεκδικούνται με τόκο.

Αν ο υπόχρεος γονέας πραγματικά δεν μπορεί να πληρώσει, η σωστή κίνηση είναι να ζητήσει μείωση, όχι να σταματήσει να καταβάλλει.

Συχνές ερωτήσεις

Υπάρχει ελάχιστο ποσό διατροφής;

Όχι, ο νόμος δεν ορίζει ελάχιστο ούτε μέγιστο ποσό. Στην πράξη τα δικαστήρια επιδικάζουν ποσά που αντιστοιχούν στις αποδεδειγμένες ανάγκες του παιδιού και στα εισοδήματα των γονέων· ακόμη και γονέας με πολύ χαμηλό εισόδημα συμβάλλει κατά τις δυνάμεις του.

Η διατροφή φορολογείται;

Η διατροφή που εισπράττει το παιδί δεν αποτελεί φορολογητέο εισόδημα του γονέα που την εισπράττει. Για τον γονέα που την καταβάλλει, δεν εκπίπτει από το εισόδημά του. Συμβουλευτείτε λογιστή για την ακριβή απεικόνιση στη δήλωση.

Μέχρι πότε καταβάλλεται;

Μέχρι το παιδί να μπορεί να συντηρηθεί από μόνο του. Για ενήλικα παιδιά που σπουδάζουν, συνεχίζεται όσο διαρκούν οι σπουδές, εφόσον προχωρούν με τον συνήθη ρυθμό. Το ενήλικο παιδί διεκδικεί πλέον το ίδιο τη διατροφή του.

Μπορώ να συμψηφίσω τη διατροφή με έξοδα που πληρώνω απευθείας;

Όχι μονομερώς. Η διατροφή καταβάλλεται όπως ορίζεται στη συμφωνία ή την απόφαση. Αν πληρώνετε απευθείας π.χ. φροντιστήρια, αυτό πρέπει να έχει συμφωνηθεί γραπτά ή να ληφθεί υπόψη σε νέα ρύθμιση.

Αν ο άλλος γονέας αποκρύπτει εισοδήματα;

Ο δικηγόρος σας μπορεί να ζητήσει άρση του τραπεζικού απορρήτου, να προσκομίσει στοιχεία για τον τρόπο ζωής του και να ζητήσει την εξέταση μαρτύρων. Τα δικαστήρια κρίνουν με βάση το πραγματικό και όχι το δηλωθέν εισόδημα, όταν υπάρχουν ενδείξεις απόκρυψης.

Πότε να απευθυνθείτε σε δικηγόρο

Το ύψος της διατροφής κρίνεται από την τεκμηρίωση: τι έξοδα αποδεικνύετε, τι εισοδήματα εντοπίζετε και πώς τα παρουσιάζετε. Ένας δικηγόρος οικογενειακού δικαίου θα υπολογίσει ένα ρεαλιστικό ποσό, θα συγκεντρώσει τα αποδεικτικά και θα επιλέξει τη σωστή διαδικασία. Στο Aboutlaw μπορείτε να βρείτε δικηγόρο οικογενειακού δικαίου και να του στείλετε το ερώτημά σας απευθείας από το προφίλ του.