Συναινετικό διαζύγιο: η διαδικασία βήμα-βήμα

Το συναινετικό διαζύγιο είναι ο ταχύτερος, φθηνότερος και λιγότερο επίπονος τρόπος να λυθεί ένας γάμος, όταν και οι δύο σύζυγοι συμφωνούν ότι θέλουν να χωρίσουν. Από το 2017 δεν περνά πια από δικαστήριο: ολοκληρώνεται με συμβολαιογραφική πράξη, συνήθως μέσα σε λίγες εβδομάδες. Σε αυτόν τον οδηγό θα δείτε τι ακριβώς χρειάζεται, ποια είναι τα βήματα, πόσο κοστίζει και πώς ρυθμίζονται τα παιδιά, η διατροφή και τα περιουσιακά.

Τι είναι το συναινετικό διαζύγιο και πότε ταιριάζει

Ο νόμος προβλέπει δύο δρόμους για τη λύση του γάμου: το συναινετικό διαζύγιο, όπου οι σύζυγοι συμφωνούν, και το κατ' αντιδικία, όπου ο ένας το ζητά από το δικαστήριο χωρίς τη συναίνεση του άλλου (για ισχυρό κλονισμό ή διετή διάσταση). Το συναινετικό ταιριάζει σε κάθε ζευγάρι που, ανεξάρτητα από τον λόγο του χωρισμού, μπορεί να συμφωνήσει στα βασικά: ότι ο γάμος λύνεται και, αν υπάρχουν ανήλικα παιδιά, πώς θα ασκείται η γονική μέριμνα, πού θα μένουν τα παιδιά, πώς θα επικοινωνούν με τον άλλο γονέα και ποια θα είναι η διατροφή τους.

Δεν απαιτείται να έχει περάσει συγκεκριμένο διάστημα από τον γάμο ούτε να υπάρχει διάσταση. Μπορείτε να ξεκινήσετε τη διαδικασία οποιαδήποτε στιγμή, αρκεί να υπάρχει κοινή βούληση.

Τι χρειάζεται: τα έγγραφα και οι δύο δικηγόροι

Βασική προϋπόθεση είναι ότι κάθε σύζυγος εκπροσωπείται από δικό του δικηγόρο. Δεν μπορεί ένας δικηγόρος να εκπροσωπήσει και τους δύο. Αυτό προστατεύει και τις δύο πλευρές: ο καθένας έχει κάποιον που ελέγχει ότι η συμφωνία είναι δίκαιη και νομικά ορθή για εκείνον.

Τα έγγραφα που θα χρειαστείτε είναι συνήθως τα εξής:

• Ληξιαρχική πράξη γάμου (πρόσφατη).
• Πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης.
• Ληξιαρχικές πράξεις γέννησης των ανήλικων παιδιών, αν υπάρχουν.
• Αντίγραφα ταυτοτήτων ή διαβατηρίων και ΑΦΜ των συζύγων.
• Στοιχεία εισοδημάτων (για τον υπολογισμό της διατροφής, όπου χρειάζεται).

Με βάση αυτά, οι δικηγόροι συντάσσουν το ιδιωτικό συμφωνητικό λύσης του γάμου και, αν υπάρχουν ανήλικα παιδιά, τη συμφωνία για την επιμέλεια, την επικοινωνία και τη διατροφή. Τα δύο αυτά μπορούν να είναι ένα ενιαίο έγγραφο.

Τα βήματα, με τη σειρά

1. Συμφωνία στα βασικά. Πριν από οτιδήποτε άλλο, οι σύζυγοι συζητούν (μόνοι τους ή με τους δικηγόρους τους) τι θα γίνει με τα παιδιά, την κατοικία και τυχόν περιουσιακά ζητήματα. Όσο πιο καθαρά τα ξεκαθαρίσετε εδώ, τόσο πιο γρήγορα προχωρά το υπόλοιπο.
2. Σύνταξη του συμφωνητικού. Οι δύο δικηγόροι γράφουν το κείμενο. Καλό είναι να περιγράφει με ακρίβεια τον τόπο διαμονής των παιδιών, το πρόγραμμα επικοινωνίας (καθημερινές, Σαββατοκύριακα, διακοπές, γιορτές) και το ποσό της διατροφής με ημερομηνία καταβολής.
3. Υπογραφή. Το συμφωνητικό υπογράφεται από τους συζύγους και τους δικηγόρους τους. Το γνήσιο της υπογραφής των συζύγων βεβαιώνεται από τη Γραμματεία του αρμόδιου Ειρηνοδικείου ή από τον συμβολαιογράφο.
4. Αναμονή δέκα ημερών. Ο νόμος απαιτεί να περάσουν τουλάχιστον δέκα ημέρες από την υπογραφή του συμφωνητικού μέχρι τη συμβολαιογραφική πράξη. Είναι ένα διάστημα «δεύτερης σκέψης».
5. Συμβολαιογραφική πράξη. Μετά το δεκαήμερο, οι σύζυγοι με τους δικηγόρους τους εμφανίζονται στον συμβολαιογράφο, που συντάσσει την πράξη λύσης του γάμου. Αν υπάρχουν ανήλικα παιδιά, η πράξη περιλαμβάνει και τη συμφωνία για αυτά, η οποία αποτελεί εκτελεστό τίτλο — δηλαδή, αν ο ένας γονέας δεν τηρεί τη διατροφή, ο άλλος μπορεί να την επιδιώξει αναγκαστικά χωρίς νέα δίκη.
6. Καταχώριση στο ληξιαρχείο. Η πράξη κατατίθεται στο ληξιαρχείο όπου είχε δηλωθεί ο γάμος. Από εκείνη τη στιγμή ο γάμος έχει λυθεί και μπορείτε να ζητήσετε νέο πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης.

Για θρησκευτικό γάμο, μετά τη λύση ακολουθεί και η λεγόμενη πνευματική λύση από την Ιερά Μητρόπολη — τυπική διαδικασία που ξεκινά με δήλωση του ενός εκ των δύο και δεν επηρεάζει το νομικό αποτέλεσμα.

Από το 2024 η διαδικασία μπορεί να γίνει και ηλεκτρονικά, μέσω πλατφόρμας του gov.gr, με τα ίδια ουσιαστικά βήματα. Ρωτήστε τον δικηγόρο σας αν η ηλεκτρονική οδός ταιριάζει στην περίπτωσή σας.

Πόσο διαρκεί και πόσο κοστίζει

Αν τα έγγραφα είναι έτοιμα και δεν υπάρχουν εκκρεμότητες, το συναινετικό διαζύγιο ολοκληρώνεται συνήθως σε τρεις έως έξι εβδομάδες: λίγες ημέρες για τη σύνταξη και την υπογραφή, το υποχρεωτικό δεκαήμερο και μερικές ημέρες για τη συμβολαιογραφική πράξη και την καταχώριση. Το κατ' αντιδικία διαζύγιο, συγκριτικά, μπορεί να χρειαστεί από αρκετούς μήνες έως και χρόνια.

Το κόστος αποτελείται από τρία μέρη: την αμοιβή κάθε δικηγόρου, την αμοιβή του συμβολαιογράφου και μικρά παράβολα/τέλη. Οι αμοιβές συμφωνούνται ελεύθερα, γι' αυτό αξίζει να ρωτήσετε εξαρχής το συνολικό ποσό. Οι δικηγόροι που συμμετέχουν στο Aboutlaw αναγράφουν τις υπηρεσίες και την ενδεικτική αμοιβή τους στο προφίλ τους, ώστε να ξέρετε τι να περιμένετε πριν το πρώτο ραντεβού.

Παιδιά: επιμέλεια, επικοινωνία, διατροφή

Όταν υπάρχουν ανήλικα παιδιά, η συμφωνία για αυτά είναι υποχρεωτικό μέρος του συναινετικού διαζυγίου. Από το 2021 ο νόμος θέλει τους δύο γονείς να ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα και ενθαρρύνει την ουσιαστική συμμετοχή και των δύο στη ζωή του παιδιού. Στην πράξη, η συμφωνία ορίζει:

• Πού θα είναι η κύρια κατοικία του παιδιού (ή αν θα υπάρχει εναλλασσόμενη διαμονή).
• Το πρόγραμμα επικοινωνίας με τον γονέα που δεν μένει με το παιδιό, κατά κανόνα όχι λιγότερο από το ένα τρίτο του χρόνου, εκτός αν το συμφέρον του παιδιού επιβάλλει διαφορετικά.
• Το ποσό και τον τρόπο καταβολής της διατροφής.

Η συμφωνία ισχύει για τουλάχιστον δύο χρόνια και ανανεώνεται αυτόματα, εκτός αν κάποιος από τους γονείς ζητήσει αλλαγή. Αν αργότερα αλλάξουν οι συνθήκες (εισόδημα, ανάγκες, μετακόμιση), μπορεί να τροποποιηθεί είτε με νέα συμφωνία είτε με δικαστική απόφαση. Αναλυτικά για το πώς αποφασίζεται η επιμέλεια διαβάστε τον οδηγό μας Επιμέλεια παιδιών: πώς αποφασίζει το δικαστήριο, και για τον υπολογισμό της διατροφής το άρθρο Διατροφή τέκνων: πώς υπολογίζεται στην πράξη.

Περιουσία, σπίτι και χρέη

Το διαζύγιο λύνει τον γάμο, δεν μοιράζει αυτόματα την περιουσία. Ό,τι ανήκει στον καθένα παραμένει δικό του. Αν όμως ο ένας σύζυγος συνέβαλε στην αύξηση της περιουσίας του άλλου κατά τη διάρκεια του γάμου (με εισόδημα, εργασία στο σπίτι, φροντίδα παιδιών), έχει αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα, που τεκμαίρεται στο ένα τρίτο της αύξησης. Η αξίωση αυτή ασκείται ξεχωριστά και παραγράφεται δύο χρόνια μετά τη λύση του γάμου.

Στο συναινετικό διαζύγιο οι σύζυγοι μπορούν να ρυθμίσουν με το ίδιο ή ξεχωριστό συμφωνητικό ποιος θα μείνει στην οικογενειακή στέγη, τι γίνεται με το στεγαστικό δάνειο και πώς θα τακτοποιηθούν κοινοί λογαριασμοί. Αν υπάρχει ακίνητη περιουσία προς μεταβίβαση, χρειάζεται χωριστή συμβολαιογραφική πράξη.

Συχνά λάθη που καθυστερούν τη διαδικασία

• Ασαφές πρόγραμμα επικοινωνίας. «Όποτε συμφωνούν οι γονείς» δεν είναι ρύθμιση· αν προκύψει διαφωνία, δεν υπάρχει τι να εκτελεστεί. Γράψτε ημέρες και ώρες.
• Διατροφή χωρίς ημερομηνία καταβολής και αναπροσαρμογή. Ορίστε πότε καταβάλλεται κάθε μήνα και, προαιρετικά, πώς θα αναπροσαρμόζεται.
• Παλιά πιστοποιητικά. Ζητήστε πρόσφατη ληξιαρχική πράξη γάμου· τα ληξιαρχεία και οι συμβολαιογράφοι ζητούν πρόσφατα έγγραφα.
• Συμφωνία μόνο προφορικά. Ό,τι δεν γράφεται στην πράξη δεν δεσμεύει.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορούμε να έχουμε τον ίδιο δικηγόρο για να γλιτώσουμε έξοδα;

Όχι. Ο νόμος απαιτεί κάθε σύζυγος να έχει δικό του δικηγόρο, ακριβώς για να διασφαλίζεται ότι η συμφωνία είναι ισορροπημένη και για τους δύο. Μπορείτε όμως να συμφωνήσετε από πριν τις αμοιβές και να μοιραστείτε τα έξοδα του συμβολαιογράφου.

Χρειάζεται να πάμε στο δικαστήριο;

Όχι. Από το 2017 το συναινετικό διαζύγιο γίνεται αποκλειστικά με συμβολαιογραφική πράξη. Δικαστήριο χρειάζεται μόνο αν δεν υπάρχει συμφωνία, δηλαδή στο κατ' αντιδικία διαζύγιο.

Πόσος χρόνος χρειάζεται συνολικά;

Συνήθως τρεις έως έξι εβδομάδες από την υπογραφή του συμφωνητικού, καθώς μεσολαβεί το υποχρεωτικό διάστημα των δέκα ημερών πριν τη συμβολαιογραφική πράξη. Η συγκέντρωση των εγγράφων και η συμφωνία για τα παιδιά είναι συνήθως ό,τι παίρνει τον περισσότερο χρόνο.

Τι γίνεται αν μετανιώσει ο ένας πριν τη συμβολαιογραφική πράξη;

Μέχρι την υπογραφή της πράξης στον συμβολαιογράφο, ο καθένας μπορεί να υπαναχωρήσει. Σε αυτή την περίπτωση ο γάμος δεν λύνεται και ο άλλος σύζυγος μπορεί μόνο να προσφύγει στο δικαστήριο για διαζύγιο κατ' αντιδικία.

Η συμφωνία για τα παιδιά μπορεί να αλλάξει αργότερα;

Ναι. Αν αλλάξουν ουσιωδώς οι συνθήκες, οι γονείς μπορούν να υπογράψουν νέα συμφωνία ή, αν διαφωνούν, να ζητήσουν από το δικαστήριο νέα ρύθμιση της επιμέλειας, της επικοινωνίας ή της διατροφής.

Πότε να μιλήσετε με δικηγόρο

Ακόμη και αν συμφωνείτε σε όλα, η συμφωνία πρέπει να γραφτεί σωστά για να είναι εκτελεστή και να μη δημιουργήσει προβλήματα σε δύο ή πέντε χρόνια. Ένας δικηγόρος οικογενειακού δικαίου θα σας πει τι να συμπεριλάβετε, θα ελέγξει τα έγγραφα και θα συντονίσει τον συμβολαιογράφο. Στο Aboutlaw μπορείτε να βρείτε δικηγόρο οικογενειακού δικαίου στην πόλη σας, να δείτε τις υπηρεσίες και τις ενδεικτικές αμοιβές του και να στείλετε το ερώτημά σας απευθείας από το προφίλ του.